Wat is hoofdpijn door overmatig medicijngebruik?
Wie maandenlang op heel veel dagen pijnstillers of migrainemiddelen neemt, kan daar zelf vaker hoofdpijn van krijgen. Artsen noemen dat hoofdpijn door overmatig medicijngebruik, in het Engels medication overuse headache (MOH). Het komt bovenop een bestaande hoofdpijn, meestal migraine of spanningshoofdpijn. Het aantal hoofdpijndagen stijgt, de middelen helpen minder, en je grijpt nog vaker naar een tablet.
Het goede nieuws: bij de meeste mensen wordt deze hoofdpijn minder als het overmatige gebruik stopt en de onderliggende hoofdpijn goed behandeld wordt. Hoe je dat aanpakt, bespreek je met je arts.
De grenzen: 10 en 15 dagen per maand
De internationale hoofdpijnclassificatie ICHD-3 van de International Headache Society beschrijft het zo: hoofdpijn op 15 of meer dagen per maand bij iemand met een bestaande hoofdpijnaandoening, en daarnaast al meer dan drie maanden regelmatig aanvalsmiddelen boven een grens. Die grens hangt af van de groep middelen en wordt in dagen geteld, niet in tabletten.
Daarnaast gebruiken hoofdpijnspecialisten de 10/20-regel als eenvoudige vuistregel: aanvalsmiddelen op hooguit 10 dagen per maand en op minstens 20 dagen niets. Voor gewone pijnstillers is die bewust strenger dan de ICHD-3-grens en makkelijk te onthouden.
| Aanvalsmiddel | Innamedagen per maand (langer dan 3 maanden) |
|---|---|
| Gewone pijnstiller paracetamol, ibuprofen, aspirine, naproxen, diclofenac (NSAID's) |
15 dagen of meer |
| Triptan bijv. sumatriptan, rizatriptan, zolmitriptan |
10 dagen of meer |
| Combinatiepijnstiller meerdere werkzame stoffen in één tablet, bijv. paracetamol + coffeïne |
10 dagen of meer |
| Opioïde bijv. codeïne, tramadol, oxycodon |
10 dagen of meer |
| Ergotamine moederkoornalkaloïden, tegenwoordig zeldzaam |
10 dagen of meer |
| Meerdere groepen | Meerdere groepen, geen enkele boven de eigen grens: samen 10 dagen of meer |
| 10/20-regel (vuistregel) | Aanvalsmiddelen op hooguit 10 dagen per maand, op minstens 20 dagen niets |
Waarom tellen beter is dan schatten
Bij de arts luidt de vraag vaak: ‘Op hoeveel dagen heeft u vorige maand iets genomen?’ Uit je geheugen denk je aan de zware aanvallen. Die ene ibuprofen voor een lange vergadering of de tablet tegen rugpijn vergeet je snel – en juist zulke dagen duwen het totaal over een grens.
De teller doet drie dingen die bij schatten verloren gaan. Hij telt elke dag maar één keer, ook als je twee middelen nam. Hij telt elke groep apart, omdat triptanen een andere grens hebben dan ibuprofen. En hij telt de groepen op: wie op 6 dagen ibuprofen en op 5 andere dagen een triptan neemt, blijft per groep onder de grens, maar komt samen op 11 dagen.
Naast de kalendermaand toont de teller de laatste 30 dagen, zodat je ook halverwege de maand ziet waar je staat. Het stoplicht is een richtlijn: groen betekent onder alle grenzen, oranje dicht bij of boven de 10 dagen of heel veel hoofdpijndagen, rood betekent dat een ICHD-3-grens bereikt is.
Zo gebruik je de teller
Tik elke avond op vandaag en kies of je hoofdpijn had en welke aanvalsmiddelen je nam. Vul ook pijnstillers in die je voor andere klachten neemt; je arts beoordeelt of ze meetellen voor je hoofdpijn. Dagen zonder invulling tellen als dagen zonder hoofdpijn en zonder middel. Eerdere dagen vul je aan door terug te bladeren.
Print voor je afspraak het maandoverzicht of sla het op als pdf. Het toont elke dag van de maand met hoofdpijn en middelgroep, plus de totalen. Drie maanden achter elkaar zeggen het meest.
Wat doe je als het stoplicht oranje of rood wordt?
Blijf rustig en maak een afspraak. Een rood licht is een goede reden om naar de huisarts, een neuroloog of een hoofdpijncentrum te gaan, geen diagnose. Daar wordt duidelijk om welke soort hoofdpijn het gaat, of een preventieve behandeling zinvol is en hoe een medicatiepauze eventueel kan verlopen.
Stop niet op eigen houtje met medicijnen die je zijn voorgeschreven, zeker niet met opioïden. En zie niet uit angst voor de grens af van een behandeling die je nodig hebt, maar bespreek het probleem open. Je getelde dagen zijn daarvoor de beste basis.
Direct medische hulp
Bel 112 of laat je direct onderzoeken bij plotselinge, extreem hevige hoofdpijn, hoofdpijn met koorts en een stijve nek, verlamming of krachtverlies, moeite met praten of zien, verwardheid of hoofdpijn na een klap op het hoofd.
Veelgestelde vragen
Na hoeveel dagen kunnen pijnstillers hoofdpijn veroorzaken?
De ICHD-3 telt innamedagen per maand over meer dan drie maanden: 15 dagen of meer voor gewone pijnstillers zoals paracetamol, ibuprofen of aspirine, en 10 dagen of meer voor triptanen, ergotamine, opioïden en combinatiepijnstillers, of als meerdere groepen samenkomen. Daarbij hoort hoofdpijn op 15 of meer dagen per maand.
Wat zegt de 10/20-regel?
Het is een vuistregel van hoofdpijnspecialisten: pijnstillers of migrainemiddelen op hooguit 10 dagen per maand en op minstens 20 dagen niets. Hij is strenger dan de ICHD-3-grens voor gewone pijnstillers en is bedoeld om overmatig gebruik te voorkomen.
Tellen twee tabletten op dezelfde dag dubbel?
Nee. De dag telt. Neem je op één dag twee verschillende middelen, dan telt die dag bij elke groep, maar maar één keer in het totaal.
Telt ibuprofen tegen rugpijn mee?
Vul het in elk geval in. Of het meetelt voor je hoofdpijn, beoordeelt je arts met al je innames voor ogen.
Waar worden mijn gegevens bewaard?
Alleen in de opslag van je browser op dit apparaat. Er is geen account en er gaat niets naar een server. Wis je je browsergegevens of tik je op ‘Alle gegevens wissen’, dan zijn de markeringen weg.
Vervangt de teller een bezoek aan de arts?
Nee. Hij stelt geen diagnose en zegt niet hoeveel je mag nemen. Hij levert de cijfers waarmee je arts de situatie beter kan inschatten.
Verder lezen
Bronnen
- International Headache Society (IHS): ICHD-3: 8.2 Medication-overuse headache (MOH)
- Thuisarts.nl (NHG): Ik heb hoofdpijn doordat ik vaak pijnstillers tegen de hoofdpijn gebruik
- IQWiG / informedhealth.org: Medication overuse headaches
Meer dan streepjes in een kalender: in de app PainTrack leg je je aanvalsmiddelen vast als zo-nodig-medicatie en noteer je elke inname met tijdstip, desgewenst met een vraag naar het effect – gratis. Met PainTrack Pro krijg je maandrapporten en een pdf-artsrapport met medicatielijst en innamelogboek.
De teller helpt bij het tellen en inschatten. Hij stelt geen diagnose en geeft geen doseeradvies. Bij plotselinge, zeer hevige of ongewone hoofdpijn: zoek direct medische hulp – bel in een noodgeval 112.